روانشناسی و مشاوره

منظور از هدایت یا راهنمایی تحصیلی وشغلی چیست؟

هدایت را ارایه طریق،ایصال به هدف وبه معنی راهنمایی و ارشاد گفته اند که در آموزش و پرورش، مقصود از آن، راه نمودن و کمک به مراجع برای رشد وشکوفایی وبروز استعدادها وامکانات خوداست که با اختیار وانتخاب خود صورت گیرد نه با اجبار واکراه.(امین فر،1365) هر صاحبنظری با توجه به جهان بینی ونگرشی که به انسان وتعلیم وتربیت او دارد،راهنمایی را به صورتی تعریف کرده است.به نظر شرتز واستون(1974) راهنمایی تلاش پویائی است که انسان را در خودشناسی وآشنایی با پیرامون یاری می دهد.به اعتقاد ترگسلر راهنمایی فعالیتی است که انسان را از توانائیها و رغبتهایش آگاه می سازد وموجب می شود که فرد پس از شناخت توانائیها ومحدودیتهایش درجهت زندگی بهتری گام بردارد.به نظر مک دانیل راهنمائی کمک به فرد است تا بتواند فرصتهای تحصیلی وشغلی وشخصی را به درستی و آگاهانه تشخیص دهد واز هر موقعیت بیشترین استفاده وبهره ممکن را ببرد.(شفیع آبادی،1384: 12)در تعریف دیگری راهنمایی یا هدایت فرد یعنی کمک به فرد برای شناختن خود ومحیط خویشتن.(شریعتمداری،1378)

راهنمایی کمک ویاری منظمی است به فرد،دراینکه استعدادهای خود را دریابد،رفتار حالات خویش را منظم ومتعادل سازد،قادر به حل مسایل خود شود ودر انتخاب دروس یا رشته تحصیلی بتواند تصمیم بگیرد،کار وشغل مناسب برای خود پیدا کند،برای رقابت آزاد وپسندیده تربیت شود،شایستگی وشرایطی را دارا شود تا بتواند به بهترین وجه ممکن رشد وکمال یابد.(اردبیلی،1374)تحول جامعه از حالت ساده وابتدائی به وضعی پیچیده وبغرنج، شهرنشینی وصنعتی شدن مسائل ومشکلاتی را برای انسان به وجود آورده است که پیشگیری وحل آنها لزوم بهره گیری از راهنمایی ومشاوره را ضرورت می بخشد.هرقدر جامعه گسترده تر وروابط افراد پیچیده تر گردید،لزوم راهنمایی جدی تر مطرح شده، وضرورت ارائه خدمات راهنمایی بیشتر احساس شد.راهنمایی یک جریان مداوم ومستمرتربیتی است که درهرمرحله ای از زندگی انسان با روشهاو اهداف مشخصی درمورد فرد اعمال می گردد.در نظام آموزشی، راهنمایی فرد باید از کودکستان آغاز شود وتا پایان تحصیل ادامه یابد.راهنمایی را میتوان بخشی از فرایند آموزش وپرورش تلقی کرد.که ارضای نیازهای جسمی ، ذهنی ، اجتماعی ، اخلاقی وعاطفی دانش آموزان راتسهیل می کند.راهنمایی برای حصول سریع ودرست اهداف آموزش وپرورش ضرورت دارد.(شفیع آبادی،1384: 10)

هدایت و راهنمایی انواع مختلفی دارد که از آن جمله می توان به راهنمایی تحصیلی و راهنمایی شغلی اشاره نمود. راهنمایی تحصیلی مجموعه کوشش های منظمی است که ازطرف مدرسه درجهت کمک به دانش آموزان در انتخاب واحدهای درسی،رشته های تحصیلی،حل مشکلات آموزشی واطلاع از مقررات مدرسه صورت می گیرد.(صافی،1379: 32)ایشان با این تعریف راهنمایی تحصیلی را از کارکردهای اساسی نهاد آموزش وپرورش ومدرسه می داند. درحالی که راهنمایی تحصیلی تلاش وفعالیتی است علمی که درجهت برقراری حداکثر توافق ممکن بین خصایص فرد مورد راهنمایی وشرایط ومقتضیات تحصیلی بعدی صورت می گیرد.(شکوهی،1367)راهنمایی شغلی نوع دیگری از راهنمایی است. "فرانک پارسونز" که وی را از مبتکران راهنمایی شغلی می دانند،راهنمایی شغلی را پویشی می داند که به جوانان در انتخاب شغل،آماده کردن آنها برای شغل انتخاب شده،رسیدن به آن وبالاخره خط مشی موفقیت آمیز کمک می کند.(صافی،1379: 34)"ساندرسون" راهنمایی شغلی وحرفه ای را جریانی می داند، که با طرح ریزی،آمادگی وسازش فرد با شغل انتخاب شده سروکار دارد.از طریق راهنمایی شغلی وحرفه ای به فرد کمک می شود که پس از بررسی دنیای مشاغل وشناسایی خصوصیات شخصی،شغلی را انتخاب نمایدوسپس برای انجام شغل موردنظر از طریق گذراندن دوره های آموزشی آماده شود ودر دوره اشتغال با رضایت کافی به انجام شغل موردنظر ادامه دهد"سوپر" راهنمایی شغلی را فرایندی مداوم وپیوسته می داند که بدان وسیله به فرد کمک میشود تا بتواندشغل مناسبی را انتخاب کند، برای آن آماده شود،به آن اشتغال ورزد،وبطور موفقیت آمیزی به اشتغال ادامه دهد. (شفیع آبادی،1367: 16) پیوستگی وتنیدگی مسایل راهنمایی تحصیلی با مسایل راهنمایی حرفه ای به حدی است که تصور جدا دانستن این دو از هم امکان پذیر نیست.زیرا راهنمایی تحصیلی سرآغاز راهنمایی حرفه ای است.انجام راهنمایی تحصیلی وشغلی در تمام ادوار زندگی و دوره های تحصیلی ضروری است ودر هر دوره سنی،اهداف خاص وشیوه های اجرائی معینی دارد.آموزشهای اولیه خانواده ونیز وسایل ارتباط جمعی و آموزشهای مدرسه ای در این فرایند نقش موثری دارند. دقت در این مفاهیم نشان می دهد که در جریان هدایت و راهنمایی تحصیلی ومخصوصا راهنمایی شغلی خانواده نیز می تواند نقش اساسی ایفا نماید.